Dedicated to Pierre Krijbolder (1920-2004), author of ‘Jezus de Nazoreeer’

Book reviews

1976-edition

DE GIDS-HONDERDNEGENENDERTIGSTE JAARGANG NR. 1/2 1976

Anton Constandse in DE GIDS (en ‘Het weerbarstige woord’)

Twee nabloeiers

Welke is in deze jarenlange polemiek de waarde van de wetenschappelijke studie van Pierre Krij- bolder? Van de door ons vermelde auteurs noemt hij slechts Sigmund Freud (maar dan diens Der Mann Moses), Flavius Josephus, Justus van Tiberias, Philo van Alexandrië, zodat het lijkt of hij geheel is voorbijgegaan aan de scholen der moderne en radicale bijbelcritici. Hij schrijft dat hij zich principieel afzijdig houdt van ‘secundaire bronnen en detailstudies’. Toch noemt hij enige werken van A. F. J. Klijn en Lucas H. Grollenberg, stellig deskundigen hoewel geen hemelbestormers, en van geleerden die niet bepaald bekend staan als critici van het Nieuwe Testament, zoals Lévi-Strauss en Noam Chomsky. Derhalve moet Krijbolder vooral zijn kennis hebben geput (afgezien van de boeken van Klijn, Grollenberg, Trilling en Yadin) uit klassieke geschriften die hij heeft genoemd, en zulk een onafhankelijkheid is een verdienste.

In overeenstemming met de school der moderne protestanten komt hij tot de conclusie dat het christendom ontsproten is aan de beweging der Essenen of Esseërs. Meer in de lijn van de radicalen zijn deze conclusies: ‘De vier ons bekende evangeliën en de Handelingen der Apostelen zijn mytische, modelmatig gedachte propagandageschriften … Jezus van Nazareth is geen lineair-biologisch persoon, maar de mythologische personificatie van een ideologie. De evangeliën zijn propagandageschriften, die een ideologie verkondigen in termen van het biologische leven van Jezus, een denkmodel.. . Aan de orde is niet de menselijkheid van Jezus, maar zijn goddelijkheid’.

De auteur, die slechts een beperkt aantal bronnen bespreekt — weinig in verhouding tot de vele critici die hem zijn voorafgegaan — wijdt terecht veel aandacht aan de joodse nederlaag en de verwoesting van de tempel in het jaar 70, gezien als een teken van de ondergang der oude orde en als een opwekking te geloven aan de komst van de Messias. Hij heeft de geschriften van Flavius Josephus aan een breder onderzoek onderworpen dan gewoonlijk gebeurt. Centraal staat voor hem de reeds door Renan genoemde beweging van de Essenen, genezers van de geest, ‘therapeuten’. Hij ziet Simon Petrus — door vele radicalen ook als een mythe beschouwd — als de wezenlijke stichter van het christendom. Vrij talrijk — dat wordt in het voorwoord van A. F. Wyers ook erkend — zijn de vermoedens en veronderstellingen, maar men kan wel aannemen dat de Evangeliën (waarvan er ons slechts vier bekend zijn, afgezien van apocriefe, maar even waardevolle fragmenten) zijn geschreven nadat het christendom als beweging was gevormd. ‘Zulke geschriften ontstaan, wanneer de beslissende fase in een ontwikkeling is afgesloten en men tevens voor de toekomst een schriftelijke vastlegging als noodzakelijke voorwaarde van voortbestaan herkent.’ De laatste hoofdstukken, over helleens en joods denken zijn weer speculatief. Een feit is wel dat het Evangelie het produkt is van vergriekste joden in de verstrooiing. Wat echter wordt gezegd over de ‘joodse metafysica’ van de negentiende en twintigste eeuw (pag. 202) moet men met menig korreltje zout nemen.

Intussen heeft de auteur wel de bedoeling — ook niet vreemd aan de Hegeliaanse school — om het leven van Jezus te redden als mythe, aangezien het als een historisch gebeuren onhoudbaar is geworden. Ook in de moderne beweging der voorstanders van ontmythologisering vindt men er velen die met het ontkennen van concrete historische achtergronden een revalorisatie van de mythe nastreven, als heilig verhaal dat zinnebeeldig de vereiste ‘waarheden’ en ‘vastheden’, dus zowel geestelijke als sociale verbanden, consolideert. Natuurlijk behoeft het godsgeloof van een christen daaronder niet te lijden, en men kan zich indenken dat de auteur (pag. 28) volhoudt dat hij niet betwist dat de Evangeliën ‘door God geïnspireerde geschriften zijn’, al moet dit karakter dan wel de leer betreffen, de ideologie. Als men echter zegt in God te geloven (wat dit dan ook moge betekenen) kan men gemakkelijk duizenden geschriften (en waarom eigenlijk niet alle?) als ‘door hem geïnspireerd’ beschouwen, en stellig alle godsdiensten. Daar komt men geen stap mee verder.

Het boek van Krijbolder is belangwekkend, leerzaam, prikkelend en een nieuwe bijdrage tot een jarenlange polemiek. Maar het is waarschijnlijk het best om Augstein gelijk te geven, die spreekt van ‘mensenwerk’, als hij de Evangeliën, de daarop gebaseerde dogmatiek, de vervalsingen en de politieke oogmerken in het licht stelt, om zijnerzijds de geestelijke, zedelijke en maatschappelijke emancipatie van de mens te dienen. De kerk is vanouds een staat binnen de staat geweest, een staatkundig orgaan, gebaseerd op de onkunde der gelovigen. Hans Con-selmann heeft gezegd: ‘De kerk leeft praktisch voort dank zij het feit dat de uitkomsten van het wetenschappelijk onderzoek over het leven van Jezus niet openbaar worden gemaakt in de kerken’. Dit is een nuchtere constatering.

3 Comments »

  1. Excuse me for being Off-Topic but which WordPress template are you using? Looks awesome.

    Comment by NoxMAYNChox — December 13, 2009 @ 8:03 pm

    • Maybe gems are not for the masses, but for those seeking long enough in the dirt.

      Comment by nazoreeer — January 24, 2010 @ 10:16 pm

  2. Goede verzending en dit bericht heeft me veel geholpen in mijn studententijd assignement. Dankbaarheid u als uw informatie..

    Comment by Get your FX bonussen — February 5, 2011 @ 1:59 pm


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: